ҰЛТТЫҚ МУЗЫКАМЫЗДЫ БАЛА САНАСЫНА СІҢІРУ
Жамбыл облысы Шу ауданы Төле би ауылы 
Ермұхан Бекмаханов атындағы мектеп-гимназиясының
 музыка пәні мұғалімі Байтөре Біржан Сәбитұлы  

	Әлемдік музыка мәдениетінде екі түрлі ағымның қатар дамып келе жатқаны әмбеге аян. Оның бірі классикалық музыка болса, екіншісі - эстрада. Кең көлемде алғанда, эстрадалық музыка дегеніміздің өзі жаңа дәуірге тән ізденіс. Музыкадағы мұндай ізденестір, сң алдымен ырғақтық ерекшеліктермен танылады. Себебі ырғақ - музыка атаулының атасы. Мысалы, бір кездері чарльстон, твист, шейк дегендер шықты. Бүгінгіде егде тарта бастаған, жастарға ұлттық әуен. ұлттық нақышта ақыл-кеңес бере жүрген аға буын сол билерді білмеді деп айту қиын.
	XX ғасырда классикалық музыкалық дәстүр көбіне академиялық бағыттағы оқу орындарының еңшісіне тиіп, эстрада жастар арасында кең тарай бастады. Себебі бүгінгі жастар мен XVIII - XIX ғасырдағы жастардың тұрмыс - тіршілігінде, дүниетанымда, өмір салттарында елеулі өзгешеліктер туды. Бұл - мәңгілік құбылыс. Эстрадалық музыка да классикалық музыканың қол жетксн табыстарымен шектеле алмайды. Оның үстіне классика мен эстраданың мақсат екі басқа: бірі әуен, дыбыс арқылы образ сомдаса, екіншісі ырғақ пен дыбыс арқылы адамды белгілі бір көңіл-күйге түсіреді. Алгашқысының әуен-ырғағы дәстүрлі болса, сонғысы жаңа ырғақпен интонацияларды сүйенеді. Оған арқау болып келе жатқан бір ғана афро- американдық ырғак емес, жалпы музыка мәдениетінің даму бағыты, жаңалыққа тосын стильдік ізденістерге баруы. Кешегі француз импрессионизмі одан соңғы экспрессионизм ағымдары өнердегі мелодизмді әсте мойындамайды. Қазіргі музыкалық образ әсем әуен емес, дыбыстар фонизмі арқылы жасалып келеді. Осының бәрі эстрада өнерінде орын алып, жаңаша көрініс беруде. Оның жылдам тарап кетуінің екі түрлі себебі бар. Біріншісі, бұл өзге аймақтардағы адамзат мәдениеті үшін жаңа құбылыс. Екіншіден, мұнда жастардың психологиялық ерекшеліктеріне сай, олардың қимылдық іс-әрекеттеріне ықпал ете алатын, оларды еркінен тыс би қимылдарына итермелейтін күш-қуат музыкалық ырғак бар. Есейген сайын адамның психо-физиологіялық мінез-кұлкы өзгеріп, көбіне тыныштықты іздей бастайды. Орта жастан асқандар шулы музыканы ұнатпаса, қарт-қариялар ондай жерде отыра алмайды. Себебі шулы музыка олардың психикасына қалыпты жақдайына кері әсер етеді. Олай болса, бүгінгі жастардың есейген шағында міндетті түрде дәстүрлі әуенімізге құлақ тосатын болады. Бірақ мұның тағы бір шарты бар: олар міндетті түрде мемлекеттік ... болу шарт. Ана тілін білмеген жастар бүгін эстрадамеи әуестеніп ертең дал болып қалады. Ол аз болса, бүгінде көзіміз көріп жүргендей, ана тіліне қарсы сөйлсйтіндсрдің санатына қосылады. Біз үшін ең қауіптісі - осы.
	Кез келгсн халықтың музыкалық ауені тсреңінен тамыр тартатыи әрі эстетикалық, әрі тарихи-этникалық құбылыс. Соңғы кездс ұлттық музыкалық мәдениетіміз, ұлттық аспаптарымыз үлкен саханалардан тиісті орын ала алмай келеді. Олардың ұлттық сипатын сақтаймыз деп жүргенде дыбыс шығару, техникалық-орындаушылық мүмкіндіктері ұмыт калып келеді. Біз ұлттық музыкалық мәдениетімізбен Еурона жұртшылығын таң қалдырып жүрміз. Бірақ олар мәдениетімізге классикалық музыканың жаңа биік шыңы ретінде емес, этнографиялык кұбылыс-архаика деп қарайды. Оның бір жағы қызығу болса, екіншісі - менсінбеу, артта қалгаи мәдениет ретінде қарау. Жаһандану ироцесі басталды дегеннің өзінде оның жойылуы да ғасырларға кетеді. Дәл бүгін-ертең төніп тұрған қауіп жоқ. Бірақ ұлттық нақышымызды қалай сақтап қалуымыз керек деген мәселені осы бастан ойластырғанымыз жөн. Бүгінгі қазақ әуенін сақтаудың басты бір жолы - оларды әлемдік стандарттарға сай өңдеп, көркемдеп барып тыңдармандарға ұсыну. Оның мәнісі, ұлттық музыка үлгілерін ұлт аспаптар оркестрі ғана емес, симфониялық оркестрлерге арнайы түсіріп, жер жүзіне насихаттау керек. Қазақ музыкасы бір ғана классикалық арнада жүре бермей, ұлттық және эстрадалық бағытта дамыту керек. Жыраулық өнер - ұлттық сана жиынтыгы. Оның ұлттық болмысымызды сақтап қалудағы рөлі ерекше. Сондықтан арнаулы-орта және жоғары оқу орындарына жеке мамандық ретінде еңгізіп, үнемі қолдап отырған жөн. Ән салу, көпшілік қауым бойына әсем сезім ұялатып, эстетикалық тәрбие үрығын егу - қоғамдық мәні бар күрделі құбылыс. Осы түрғыдан келер болсақ естісінен есері көп бүгінгі әндердің зияны шаш етектен болып шығады. Эфирде де, сахнада да мәдени таланттар болу керек. Жалпы, қазақ халқының ұлттық нақышын сақтау үшін оның тыңдарманы болуы шарт. Оған ұлттық тілге жетік, ұлттық салт-дәстүрлерімізден сусындаған жастардың бейім келетінін айтып жатудың өзі артық. Қашанда өрелі іс өркеніме кымбат. Еңдеше сол асыл мұраны кейінгі толқын жас буынға жеткізуіміз, үйретуіміз керек. Ол ұлтанды урпақтың ұдайгы парызы. Халық қадірлеп, сый тұтқан адуынды аялы, сергек те серпінді, майда маңғаз өнерді, ел басына қамшы үйіріп, бақан көтерген қан құйлы уақыттың қандайы да найзаның ұшы, қылыштың жүзімен қанжығада олжалап кеткен жоқ. Ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрі әуелеткен ән, күйін өшіре алмайды. Өйтуі мүмкін де емес еді. Өйткені, өнер - халықтікі. Халық барда, өнер өлмейді. Ол сол халықтың кеудесінде, көкірегінде жаттаулы. Жатталған нәрсені өшуі, ұмытылуы екіталай.

Пайдаланған әдебиеттер:
    Мәдениет журналы. - 2009. - №5
    http://el.kz/m/articles/view/content-23597