Ақмола облысы, Бұланды ауданы,Макинск қаласы
«Макинск қаласының мектеп-лицей» КММ
Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі 
Шерияздан Рина

                 Ко-конструктивті әдісті сабақ барысында жүзеге асыру
                    
Қоғам мен заман дамыған сайын, жалпы адамзат сол заман ағымынан қалмай, бірге жүзуге тырысады. Білім беру саласында енгізіліп жатқан өзгерістер мен жаңалықтар мұғалімдерден үлкен жауапкершілік пен шыдамдылықты, жаңалықтарға деген бейімділікті, жан-жақты тұлға дайындар шығаруға деген сенімділікті талап етеді. Әлемнің барлық елдері даңартылған білім беру саласына көшіп жатқанда, біздің де бұл ағыстан қалып қоймауымыз, әрине, заман талабы деп білемін. Сондықтан да жаңартылған білім беру саласының қыр-сырын меңгеріп, жаңа әдіс-тәсілдер арқылы сабақтарды қызықты өткізіп, оқушылар мен ата-аналардың жаңартылған білім беру саласының жақсы қырларын таныту  - әрбір ұстаздың алдында тұрған үлкен міндет. Осы міндетті арқалай оытырып, барлық кездескен қиыншылықтарға қарамастан, алдында отырған оқушыларға білім стандартына сай  қызмет ету ұстаздарға қойылып отырған қазіргі білім беру саласының бір талабы болып отыр. Сондықтан қазіргі заман мұғалімдері ізденімпаз, жаңалықтарға бейім, жан-жақты болуы керек. Күнделікті сабақты бір сарынды өткізбей, әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолданып өткізу – мұғалімге де, оқушыларға да үлкен қызығушылық пен жеңілдік туғызары хақ.
Әрбір мұғалім сабақ жоспарын құрады. Соның ішінде оқушылардың қажеттілігін ескере отырып сабақты жоспарлау – сапалы білім берудің кілті болып табылады. 
Бүгінгі білім беру саласы еліміздің болашақ баспалдағының ең басты бөлігі болып саналады. Сондықтан білім беру реформасын үлкен бір ағаш деп ойласақ, сабақты жоспарлау осы ағаштың ең ірі тамырларының бірі болып табылады. 
           Заманауи мұғалімнің міндеті – оқушыны тығырыққа тіреу емес, әрбір оқушымен жеке жұмыс жасай оытырып, олардың еркін, өз бетімен білім алуына бағыт-бағдар беру болып отыр. 
Көптеген мұғалімдердің күнделікті сабақты жоспарлауы - әрбір оқушының жеке қажеттілігін ескере отырып жасалатын болса, сапалы сабақ және сапалы білім беру іске асырылмақ. 
Алғашқы өнімді сапалы дайындап, қалыпқа келтіріп, өндіріске жіберетін орын инкубатор болса, сабақты жоспарлау кезеңі осы инкубация кезеңіне ұқсайтын маңызды кезеңнің бірі деуге әбден болады.Сапалы  сабақ жоспарын дайындайтын мұғалімдерден сапалы білімді ұрпақ, болашақ дайындалып шықпақ. 
Білім беру саласын жаңартудың нәтижесі – білім беруді экспорттауға дейін дамытып, табысқа жету болып табылады. 

Сабақты жоспарламас бұрын, мұғалім өзі сабақ беретін сыныпты толыққанды зерттеп алуы маңызды.
Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында оқушыларды жеке-жеке дамытып, қолдау көрсете отырып, әрбір оқушының өзіндік қабілетін ашуға болады. Ол үшін сабақтарда көптеген әдістерді қолданамыз. Қазіргі кезде мектеп оқушылары қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында белгілі бір сұрақтарға жауап берген кезде өз ойын білдіруге, ойын толық жеткізіп сөйлеуге қиналады. Оқушылардың осындай деңгейге түсуіне қандай себептер бар? Бұл ата-аналар мен мұғалімдерді ойландырып, оқушылардың өз пікірін еркін білдіруіне, өз ұстанымын дәлелдеп шығуына белгілі бір іс-әрекеттер мен әдістерді қолдануды қажет ететін мәселе деп ойлаймын. Сондықтан мұғалімдер оқушымен жұмыс жасау тәсілін  өзгерту керек деген тұжырымға келдік. Соңғы кездегі мәліметтерге қарасақ, бала мен оны қоршаған орта (ата-ана, мұғалім, басқа да оқушылар) белсенді болған жағдайда ғана оқушы жұмыс жасайды екен. Бұл белсенділік шеңберін «Ко-конструктив» әдісі арқылы іске асыруға болады. Бұл әдістің басты ерекшелігі – мұғалім мен оқушы үнемі тығыз байланыста болады. Оны төмендегі кестеден көруге болады.  
Бала белсенді                                                        өзін ұйымдастыру теориясы
Орта белсенді емес                                               өзін оқыту туралы айқын ойы
Бала белсенді емес                                                 ексогенетикалық теория
Орта белсенді                                                          бірге оқыту ой-санасы
Бала белсенді                                                        бірге әрекет ету теориясы
Орта белсенді                                                       бірлескен қарым-қатынасты 
тудыру  ой-санасы яғни (Ко-конструктив)
Әлемдік білім беру жүйесінде мектеп оқушыны қоғамға дайындап беретін орын деп есептейді. Негізгі шыдамдылықтарды (competence) меңгере отырып, 
социалды-конструктив (social-constructiv) іс-әрекетіне белсене аралысып, өз бойына қалыптастырады деп есептейді.
Мұғалім мен оқушының бірлескен белсенді әрекетінің негізінде сапалы білім беруге болады. Мұғалім мен оқушының қайсысы белсенді болғанда оқу процессі жақсармақ? Әрине, бірлескен әрекет  (ко-контруктив) арқылы жүзеге асады. 
Мұғалім мен оқушының бірлескен әрекеті немесе Ко-конструктивті оқыту деген не?
Ко-конструктивті оқытуды меңгеру дегеніміз  - ұстаздан көп себеп-салдарларды зерттеуді талап етеді. Бұл оқыту әдісінің негізгі кілті  - адамдар арасындағы қарым-қатынастың (social) бір-біріне әсері болып табылады[1,45б]. Оқыту процессі кезінде мұғалім мен оқушы белгілі бір болып жатқан өзгерістер мен құбылыстардың себептерін бірге іздеп зерттейді. Бұл оқушының күнделікті өмірінде кездесетін жағдайлар,  оқушы мен ересек адамдардың бірлескен әрекетінің нәтижесінде болатын құбылыстар. 
«Өз ойын басқалармен бөлісіп, сөйлесіп, пікір алмасқан кезде оқушылар тез оқып, дамиды» [2,115б].  деген B.Kellner ғалымның пікіріне сүйене отырып, 

сабақ барысында оқушылармен тығыз байланыста болған жағдайда ғана, көбірек өнім алатынымыз сөзсіз.  
Ко-конструктивті оқыту кезінде оқушылар белгілі бір тақырып бойынша өз ойларын білдіріп, кейіпкерлерді мінезі, түрі, іс-әрекеті жағынан талдап, баға бере алады. Сонымен қатар көркем шығармада болған оқиғалар мен құбылыстырды құрылымы жағынан талдап, тыңдап, мән-мағынасын табу үшін сұрақ қоюмен айналысады. «Неге осындай жағдай болды?» «Неліктен бұл маңызды болып саналады?» «Басқа адамдар неге мұны істемейді?» және т.с.с. сұрақтардың жауабын іздеуге тырысады. Ко-конструктивті оқыту  - баланың жан-жақты дамуына әсер етеді.  Мысалы:  
•	Сұрақ қояды;
•	Өзінің пікірін білдіреді;
•	Басқалардың (мұғалім мен оқушылардың) ойын тыңдайды, түсінеді; 
•	Зерттеу жасайды;
•	Қайта ойлап шығады;
•	Жаңа ой білдіреді, пікірімен алмасады;
•	Жауабын бірге табады, мәселені шешеді;
•	Қоршаған орта туралы түсінігі молаяды;
•	Басқа түрлі ой-саналардың, пікірлердің болатынын сезеді;
•	Қарым-қатынасқа түсуге үйренеді;
•	Өзіне деген сенімі артады. 
Ко-конструктивті оқытудың негізі – айтылым дағдысы болып табылады. Айтылым нақты сұрақтан туындап отырады. Ал нақты сұрақтан өнімді сұрақ, өнімді сұрақтан өнімді жауап пайда болады.Оқушыларға түсінікті, қайталап ойлана алатын, қайтадан сұраққа айналдыра алатын сұрақтарды өнімді сұрақ 
дейміз [3,245б].  Ко-конструктивті әдісін қолданған кезде оқушылар өнімді сұрақ қоя біледі. Оқушылар өзінің ойын айтады, басқалармен талқылауға салады. Бұл 
жағдайда қарым-қатынасқа түсушілер басқалардың айтқанын түсінуге ұмтылады. Мұғалім оқушының сөйлеу әрекетін жоғары бағалап, сөйлеу мәдениетін қолдайды.  Оқушылар өзгеше пікірлерді көбірек шығарған кезде бір-бірінен көп нәрсе үйренеді[4,171б] – бұл бірлескен оқудың нақты нәтижесі болмақ. 

Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1.	Prof. Dr. mult. Wassilios E. Fthenakis: „didacta Kinderzeit“ – Zeitschrift für Pädagogik und Bildung 3/2009.  
2.	Bernhard Kellner Mies, Hintergrundinformation: Ko-Konstruktion in Fakten, 
3.	Die wichtigsten Regeln für Gespräche mit Kindern 
4.	Eva Reichert-Garschhammer ,Christa Kieferle, Sprachliche Bildung in Kindertageseinrichtung, Herder, 2011, Kap.3.2.1.